Pomniki przyrody i użytki ekologiczne pod lupą.
Projekt uchwały wskazuje nowego nadzorującego oraz przedstawia aktualny stan pięciu pomnikowych drzew i sześciu użytków ekologicznych.
Na terenie gminy Pułtusk znajduje się pięć pomników przyrody - cztery dęby szypułkowe i jedna topola czarna - oraz sześć użytków ekologicznych o łącznej powierzchni 4,73 ha. Dokumentacja pokazuje, że część chronionych drzew wymaga uważnego monitorowania, natomiast cztery spośród sześciu użytków ekologicznych wyschły.
Czym są pomniki przyrody?
Pomnik przyrody jest jedną z ustawowych form ochrony przyrody. Może nim być pojedynczy twór przyrody żywej lub nieożywionej albo ich skupisko, wyróżniające się szczególną wartością przyrodniczą, naukową, kulturową, historyczną lub krajobrazową, a także wyjątkowymi cechami indywidualnymi.
Do pomników przyrody zalicza się między innymi okazałe drzewa i krzewy, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie. Wszystkie pomniki przyrody wymienione w pułtuskim projekcie uchwały są tworami przyrody żywej - pojedynczymi drzewami.
Czym są użytki ekologiczne?
Użytki ekologiczne to pozostałości ekosystemów ważnych dla zachowania różnorodności biologicznej. Mogą obejmować między innymi naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, bagna, torfowiska, starorzecza, wydmy, kępy drzew i krzewów, płaty nieużytkowanej roślinności oraz stanowiska rzadkich albo chronionych gatunków.
Ochrona użytku ekologicznego nie zależy wyłącznie od jego wielkości. Znaczenie ma funkcja przyrodnicza danego obszaru: zatrzymywanie wody, zapewnianie schronienia zwierzętom, ochrona roślinności oraz zachowanie lokalnych siedlisk.
Kto obecnie odpowiada za nadzór?
Projekt uchwały aktualizuje podmiot sprawujący nadzór nad pomnikami przyrody i użytkami ekologicznymi. W starszych aktach zadanie to przypisywano Regionalnemu Konserwatorowi Przyrody. Obecnie nadzór nad lokalnymi formami ochrony powinien zostać powierzony wójtowi, burmistrzowi albo prezydentowi miasta. W przypadku gminy Pułtusk projekt wskazuje Burmistrza Miasta Pułtusk.
Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska nadal uczestniczy w procedurze. Projekty uchwał dotyczących ustanowienia lub zniesienia pomnika przyrody albo użytku ekologicznego wymagają uzgodnienia z właściwym RDOŚ. Nie jest to jednak to samo co bieżące monitorowanie i utrzymywanie chronionych obiektów.
| Obowiązek | Pomniki przyrody | Użytki ekologiczne |
|---|---|---|
| Stały monitoring | Regularna kontrola kondycji drzew i utrzymywanie ich we właściwym stanie. | Regularna kontrola stanu chronionego obszaru i zmian zachodzących w siedlisku. |
| Czynna ochrona | Organizowanie potrzebnych zabiegów pielęgnacyjnych i zabezpieczających. | Wykonywanie działań służących zachowaniu wartości przyrodniczych obszaru. |
| Oznakowanie | Kontrola tablic informacyjnych i uzupełnianie brakującego oznakowania. | Kontrola oznakowania granic lub położenia użytku i uzupełnianie braków. |
| Ochrona otoczenia | Ochrona korony i systemu korzeniowego w promieniu nie mniejszym niż 15 m od zewnętrznej krawędzi pnia. | Zapobieganie niszczeniu, przekształcaniu, osuszaniu, zasypywaniu i zmianie sposobu użytkowania chronionego terenu. |
Pomniki przyrody w gminie Pułtusk
Stan drzew opisano podczas przeglądu przeprowadzonego 21 kwietnia 2026 roku. Tabela zawiera również obwody pni zapisane w dokumentacji gminnej.
| Miejscowość | Gatunek | Działka i lokalizacja | Obwód przy ustanowieniu | Obwód 21.04.2026 | Obecny stan |
|---|---|---|---|---|---|
| Grabówiec | Dąb szypułkowy Quercus robur | Działka 115/1; pobocze drogi przy zbiorniku wodnym zwanym „Żwirownią”. | 412 cm | 446 cm | Do obserwacji Na pniu widoczne są owocniki grzybów. |
| Ponikiew | Dąb szypułkowy Quercus robur | Działka 670; teren nieruchomości prywatnej. | 377 cm | 442 cm | Wymaga uwagi W koronie występuje posusz. Po odłamanym konarze widoczne są próchnica i znaczny ubytek drewna. |
| Szygówek | Dąb szypułkowy Quercus robur | Działka 116; teren prywatny przy skrzyżowaniu dróg, na wjeździe do miejscowości. | 339 cm | 370 cm | Do obserwacji W koronie znajdują się nieliczne obumarłe gałęzie. |
| Szygówek | Dąb szypułkowy Quercus robur | Działka 38/4; teren nieruchomości prywatnej. | 352 cm | 385 cm | Stan dobry Korona rozwinięta prawidłowo, bez oznak chorobowych. Występują pojedyncze drobne obumarłe gałęzie. |
| Szygówek | Topola czarna Populus nigra | Działka 1/3; południowy kraniec zabudowy, po prawej stronie drogi, około 70 m od zabudowań. | 418 cm | 474 cm | Wymaga uwagi W koronie występuje silny posusz i obumarłe gałęzie. Na pniu widoczne są liczne odrosty. |
Użytki ekologiczne w gminie Pułtusk
Na terenie gminy znajduje się sześć użytków ekologicznych położonych na gruntach Lasów Państwowych. Ich łączna powierzchnia wynosi 4,73 ha. Dokumentacja wskazuje, że stan dwóch obszarów nie zmienił się, natomiast cztery tereny opisano jako wyschnięte.
| Nazwa | Miejscowość | Działka | Rodzaj / cel ochrony | Powierzchnia | Opis lokalizacji | Obecny stan |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Użytek 424 | Szygówek | 146 | Bagno | 0,8700 ha | Teren Lasów Państwowych. | Bez zmian |
| Użytek 425 | Szygówek | 146 | Pastwisko klasy VI | 2,0600 ha | Teren Lasów Państwowych. | Bez zmian |
| Użytek 420 | Gnojno | 320 | Bagno | 0,3600 ha | Teren Lasów Państwowych, około 90 m od brzegu Narwi. | Teren wysechł |
| Użytek 421 | Gnojno | 516 | Bagno | 0,2000 ha | Teren Lasów Państwowych. | Teren wysechł |
| Użytek 422 | Gromin | 156/5 | Bagno | 0,6800 ha | Teren Lasów Państwowych. | Teren wysechł |
| Użytek 423 | Płocochowo | 14 | Bagno | 0,5600 ha | Teren Lasów Państwowych. | Teren wysechł |
Jakich działań i zmian zakazuje ochrona?
W stosunku do pomników przyrody projekt przewiduje między innymi zakaz niszczenia i uszkadzania obiektów, zanieczyszczania gleby, wykonywania prac ziemnych trwale zniekształcających teren, zmieniania stosunków wodnych w sposób niesłużący ochronie przyrody oraz umieszczania tablic reklamowych.
W przypadku użytków ekologicznych katalog jest szerszy. Obejmuje także zakaz likwidowania, zasypywania i przekształcania naturalnych zbiorników wodnych, starorzeczy i terenów wodno-błotnych, zmiany sposobu użytkowania ziemi, gospodarczej eksploatacji skał i torfu oraz niszczenia siedlisk, roślin, grzybów i miejsc bytowania zwierząt - z wyjątkami przewidzianymi w ustawie.
Dlaczego aktualizacja jest potrzebna?
Dokument ma uporządkować miejscowe przepisy, dostosować je do obecnego podziału kompetencji oraz zebrać aktualne dane o wszystkich chronionych obiektach. Jednoznaczne wskazanie nadzorującego ułatwi prowadzenie oględzin, planowanie pielęgnacji, zabezpieczanie drzew, kontrolowanie stanu użytków ekologicznych i uzupełnianie oznakowania.
Należy podkreślić, że analizowany dokument jest projektem uchwały. Ostateczne brzmienie przepisów oraz termin ich wejścia w życie zależą od decyzji Rady Miejskiej w Pułtusku, uzgodnienia projektu z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska i publikacji uchwały w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego.
