W Pułtusku znów będą ratować historię zapisaną w kamieniu. Przed nami XXII Kwesta

W niedzielę, 1 listopada 2026 roku, przy bramach pułtuskich cmentarzy ponownie pojawią się wolontariusze z puszkami. Przed nami XXII Kwesta na rzecz ratowania zabytkowych nagrobków Cmentarza Świętego Krzyża w Pułtusku. To inicjatywa, która od ponad dwóch dekad pozwala ocalać bezcenne pamiątki historii miasta. Sprawdziliśmy, jakie nagrobki udało się dotychczas odrestaurować, ile kosztowały prace konserwatorskie i jakie kwoty przyniosły wcześniejsze zbiórki.

1 listopada znów ruszy kwesta

Tegoroczna zbiórka odbędzie się 1 listopada 2026 roku w godzinach 8:30–17:00. Wolontariusze będą kwestować przy wejściach na pułtuskie nekropolie, zbierając pieniądze przeznaczone na ochronę zabytkowych nagrobków Cmentarza Świętego Krzyża. To już 22. edycja przedsięwzięcia, którego początki sięgają 2004 roku. Inicjatorem wieloletnich działań było Pułtuskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, współpracujące z lokalnymi instytucjami, parafiami i samorządem.

Każdego roku do akcji włączają się mieszkańcy, samorządowcy, nauczyciele, uczniowie, strażacy, rekonstruktorzy historyczni oraz przedstawiciele organizacji społecznych.

Co zrobiono za pieniądze z kwest? Konkretne efekty i koszty

Przez ponad 20 lat systematycznie odnawiano zabytkowe pomniki, które wskutek upływu czasu i działania warunków atmosferycznych wymagały specjalistycznych prac konserwatorskich.

Wśród udokumentowanych przedsięwzięć znajdują się:

• 2012 rok – nagrobek Magdaleny z Zabielskich Strzeszewskiej. Jeden z wcześniejszych dużych projektów konserwatorskich. Koszt renowacji wyniósł około 23 000 zł.
• 2016 rok – nagrobek rodziny Lisowskich. Odrestaurowanie zabytkowego pomnika kosztowało 32 500 zł.
• 2019 rok – nagrobek rodziny Budnych. Odnowiono historyczny pomnik z końca XIX wieku, ozdobiony rzeźbą płaczki. Koszt prac wyniósł 43 240 zł.
• 2021 rok – nagrobek księdza Bonawentury Grabowskiego. Renowacja kosztowała około 50 000 zł i była możliwa dzięki połączeniu środków społecznych z dofinansowaniem konserwatorskim.
• 2022 rok – nagrobek księdza Wiktora Bonifacego Gogolewskiego. Kolejny cenny artystycznie pomnik poddany konserwacji. W publikacjach dotyczących programu wskazywano koszt około 57 000 zł.
• 2023 rok – nagrobek księdza Aleksandra Podczaskiego. Specjalistycznej renowacji poddano zabytkowy żeliwny pomnik duchownego, który zmarł w 1875 roku. Koszt przedsięwzięcia określano na około 80 000 zł.
• 2024 rok – nagrobek Leona Szpakowskiego. Jedna z najdroższych udokumentowanych renowacji. XIX-wieczny pomnik został odrestaurowany przez pracownię Grzegorza Świerczyńskiego. Koszt przekroczył 130 000 zł. Finansowanie pochodziło zarówno z kwest, jak i z dotacji konserwatorskiej.
• 2025 rok – nagrobek Tadeusza Nicefora Tyskiego (1838–1917). Odrestaurowano pomnik uczestnika powstania styczniowego. Po zakończeniu prac nagrobek ponownie ustawiono na cmentarzu jeszcze przed listopadową kwestą.

Są to przykłady największych i najlepiej udokumentowanych przedsięwzięć. Nie stanowią one pełnego wykazu wszystkich prac przeprowadzonych od rozpoczęcia akcji.

Warto podkreślić, że podane kwoty oznaczają koszty renowacji, a nie wyłącznie wydatki pokryte z pieniędzy wrzucanych do puszek. W kolejnych latach organizatorzy skutecznie pozyskiwali także dotacje na ochronę zabytków.

Nie tylko zbiórki. Ponad 50 nagrobków objęto dodatkową ochroną

Jednym z ważnych osiągnięć Pułtuskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego było doprowadzenie do wpisania ponad 50 cennych nagrobków Cmentarza Świętego Krzyża do rejestru zabytków ruchomych. Dzięki temu otworzyła się możliwość pozyskiwania zewnętrznych środków na renowacje, których koszty często wielokrotnie przekraczają wpływy z jednej listopadowej kwesty. Działania obejmowały nie tylko odnawianie pojedynczych pomników, lecz także dokumentowanie i ochronę zabytkowego dziedzictwa pułtuskiej nekropolii.

Rekordowa kwesta w 2025 roku. Ponad 28 tysięcy złotych!

Ubiegłoroczna, XXI Kwesta zakończyła się rekordowym wynikiem. W dniach 1–2 listopada 2025 roku zebrano 28 612,24 zł, 18 euro i 1 funta brytyjskiego. Dla porównania w 2024 roku podczas XX Kwesty uzyskano 18 524,64 zł oraz 5 dolarów, a w 2023 roku zbiórka przyniosła 17 511,25 zł. W samych złotówkach wynik z 2025 roku był o ponad 10 tysięcy wyższy niż rok wcześniej.

To pokazuje, że idea ratowania zabytkowych pomników znajduje wsparcie wśród osób odwiedzających pułtuskie cmentarze.

Dlaczego warto ratować Cmentarz Świętego Krzyża?

Cmentarz Świętego Krzyża to jedna z najważniejszych historycznych nekropolii północnego Mazowsza. Jego początki sięgają 1804 roku. Na terenie cmentarza znajdują się groby dawnych mieszkańców Pułtuska, duchownych, osób zasłużonych dla miasta oraz uczestników wydarzeń, które kształtowały historię regionu. Wiele pomników ma nie tylko wartość historyczną, ale również artystyczną. Wykonane z piaskowca, żeliwa i innych materiałów nagrobki stanowią świadectwo dawnej sztuki kamieniarskiej. Bez fachowej konserwacji część z nich mogłaby bezpowrotnie zniknąć.

Kto organizuje tegoroczną kwestę?

W organizację XXII Kwesty zaangażowane są Parafia pw. św. Stanisława Kostki, Parafia pw. św. Mateusza, samorząd Miasta i Gminy Pułtusk, Pułtuskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Muzeum Regionalne w Pułtusku oraz Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4 im. Ireny Szewińskiej.

W niedzielę, 1 listopada, w godzinach 8:30–17:00 będzie więc kolejna okazja, by wesprzeć ratowanie zabytkowych nagrobków.

Historia poprzednich zbiórek pokazuje, że nawet niewielkie datki, gromadzone przez lata, pozwalają realizować kosztowne prace konserwatorskie. Ocalone pomniki pozostają widocznym efektem zaangażowania mieszkańców i organizatorów.

Bo pamięć o tych, którzy tworzyli historię Pułtuska, zasługuje na coś więcej niż tylko zapalony raz w roku znicz.