Dłużnik wyzbywa się majątku, a wierzyciel traci możliwość odzyskania pieniędzy – jak skarga pauliańska pomaga w tej sytuacji?

Przeniesienie nieruchomości na członka rodziny, przekazanie wartościowych przedmiotów w darowiźnie lub sprzedaż majątku po zaniżonej cenie mogą skutecznie utrudnić egzekucję należności. Wierzyciel nie zawsze pozostaje jednak bez ochrony. Skarga pauliańska pozwala zakwestionować czynność, przez którą dłużnik stał się niewypłacalny albo pogłębił dotychczasowe problemy finansowe. Wyjaśniamy, jakie przesłanki trzeba wykazać, przeciwko komu kieruje się pozew oraz dlaczego zgromadzenie przekonujących dowodów często wymaga wsparcia adwokata.

Na czym polega skarga pauliańska i jakie warunki muszą zostać spełnione?

Skarga pauliańska jest instrumentem ochrony wierzyciela uregulowanym w art. 527–534 Kodeksu cywilnego. Stosuje się ją wtedy, gdy dłużnik dokonał czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli. Może chodzić między innymi o darowiznę, sprzedaż, ustanowienie zabezpieczenia albo przeniesienie własności nieruchomości. Celem postępowania nie jest unieważnienie zakwestionowanej umowy. Sąd może natomiast uznać ją za bezskuteczną wobec konkretnego wierzyciela. Pozwala to prowadzić egzekucję z przedmiotu, który formalnie znajduje się już w majątku osoby trzeciej. Samo wykazanie, że dłużnik rozporządził majątkiem, nie wystarcza. Wierzyciel powinien udowodnić istnienie kilku powiązanych okoliczności:

• przysługuje mu konkretna i możliwa do określenia wierzytelność,
• dłużnik dokonał czynności prawnej z osobą trzecią,
• wskutek tej czynności stał się niewypłacalny lub bardziej niewypłacalny,
• osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową,
• dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela,
• osoba trzecia wiedziała o tej sytuacji albo mogła się o niej dowiedzieć przy zachowaniu należytej staranności.

Przepisy przewidują również domniemania ułatwiające dochodzenie roszczeń. Dotyczą one między innymi czynności dokonanych z osobami pozostającymi w bliskim stosunku z dłużnikiem. Szczególne znaczenie ma też nieodpłatne przekazanie majątku. W takim przypadku zakres ochrony wierzyciela jest szerszy.

Kiedy udział adwokata może mieć istotne znaczenie dla sprawy?

Postępowanie ze skargi pauliańskiej wymaga precyzyjnego ustalenia, co stało się z majątkiem dłużnika. Trzeba również ocenić, czy dana czynność rzeczywiście doprowadziła do pokrzywdzenia wierzyciela. Trudność często polega na wykazaniu wiedzy osoby trzeciej, ponieważ dotyczy ona okoliczności, które rzadko wynikają bezpośrednio z dokumentów. Pomoc adwokata może okazać się potrzebna już na etapie analizy sprawy. Pełnomocnik ocenia zasadność powództwa, ustala właściwego pozwanego i pomaga określić chronioną wierzytelność. Kancelaria AIF może także przeanalizować dokumenty dotyczące rozporządzenia majątkiem oraz dotychczasowego przebiegu egzekucji. Znaczenie ma odpowiednie sformułowanie żądania pozwu. Orzeczenie powinno wskazywać wierzytelność podlegającą ochronie oraz konkretną czynność prawną, której bezskuteczności domaga się wierzyciel. Błędy w tym zakresie mogą utrudnić uzyskanie ochrony albo późniejsze prowadzenie egzekucji. W praktyce wykorzystuje się między innymi umowy, księgi wieczyste, dokumentację komorniczą oraz informacje o relacjach łączących dłużnika z nabywcą majątku. Powództwo kieruje się zasadniczo przeciwko osobie trzeciej, która uzyskała korzyść. Jeżeli rozporządziła ona majątkiem na rzecz kolejnej osoby, sytuacja staje się bardziej złożona. Konieczne może być ustalenie jej wiedzy o okolicznościach wcześniejszej czynności. Roszczenie należy zgłosić przed upływem pięciu lat od daty zakwestionowanej czynności. Upływ tego terminu zamyka możliwość skorzystania ze skargi pauliańskiej. Z tego powodu opóźnienie w analizie dokumentów, ustalaniu przepływów majątkowych i przygotowaniu dowodów może przesądzić o wyniku sprawy, nawet gdy działania dłużnika wyraźnie utrudniły egzekucję.