Szkoły w powiecie pułtuskim zagrożone? Uczniów zacznie ubywać!

W powiecie pułtuskim działa ponad 20 szkół podstawowych, w których według danych GUS za 2024 rok uczyło się 4422 uczniów. Choć w porównaniu z 2023 rokiem liczba uczniów przejściowo wzrosła, prognozy demograficzne dla Polski są jednoznaczne: do 2034 roku populacja dzieci w wieku 7–14 lat może zmniejszyć się o około 19,5 proc. Najbardziej narażone na skutki niżu będą niewielkie szkoły wiejskie, a takich placówek w naszym powiecie nie brakuje.

Ponad 4,4 tys. uczniów. Tak wygląda powiat pułtuski

Najnowsze porównywalne dane Banku Danych Lokalnych GUS pokazują, że w 2024 roku w siedmiu gminach powiatu pułtuskiego do szkół podstawowych uczęszczało łącznie 4422 uczniów, z czego 2284, czyli 51,7 proc., uczyło się na terenie gminy Pułtusk. Pozostałe sześć gmin skupiało łącznie mniej uczniów niż sama gmina Pułtusk.

Między 2023 a 2024 rokiem liczba uczniów podstawówek w powiecie wzrosła z 4084 do 4422, czyli o 8,3 proc. Wzrost objął niemal wszystkie gminy, ale w dużej mierze wynikał ze struktury roczników oraz zmian organizacyjnych, dlatego nie powinien być interpretowany jako trwałe odwrócenie niżu. W porównaniu z 2019 rokiem liczba uczniów w całym powiecie jest praktycznie niezmieniona, lecz pod stabilnym wynikiem powiatowym kryją się wyraźne różnice między gminami.

Do 2034 roku dzieci w wieku szkolnym może być o jedną piątą mniej

Z prognozy GUS przywołanej przez Ministerstwo Edukacji Narodowej wynika, że w Polsce do 2029 roku liczba dzieci w wieku 7–14 lat spadnie o około 5 proc. Do 2034 roku spadek wobec poziomu bazowego prognozy ma wynieść około 19,5 proc., a do 2060 roku około 30 proc.; w skrajnym scenariuszu może sięgnąć nawet 48,3 proc. Są to dane ogólnopolskie, dlatego nie należy mechanicznie przenosić identycznego odsetka na powiat pułtuski, jednak lokalna liczba urodzeń potwierdza kierunek zmian.

W analizie WPU24.pl wskazywaliśmy, że rocznik dzieci urodzonych w powiecie pułtuskim w 2024 roku liczył około 380 osób, czyli był mniej więcej o 30 proc. mniejszy od obecnej przeciętnej liczebności jednego rocznika szkolnego. Z kolei w samej gminie Pułtusk w 2025 roku urodziło się 133 dzieci, o 25 mniej niż rok wcześniej, ale odnotowano 252 zgony. Oznacza to, że obecne przedszkolaki i najmłodsze dzieci za kilka lat utworzą znacznie mniejsze klasy pierwsze niż roczniki uczące się dziś.

::news{"type":"see-also","item":"35368"}

Mała liczba uczniów nie przesądza automatycznie o likwidacji szkoły, ponieważ znaczenie mają również odległość do innej placówki, możliwość bezpiecznego dowozu, stan budynku oraz rola szkoły w lokalnej społeczności. Dla gmin problemem są jednak wysokie koszty utrzymywania klas, budynków i pełnej kadry przy coraz mniejszej liczbie dzieci. 

Utrzymanie małych, wiejskich szkół jest drogie, ponieważ większość kosztów trzeba ponosić niezależnie od liczby uczniów. Gmina musi finansować wynagrodzenia nauczycieli i pracowników, ogrzewanie, energię, remonty oraz bieżące utrzymanie budynku. Przy niewielkich klasach koszt edukacji jednego ucznia jest więc znacznie wyższy niż w dużych szkołach miejskich. Środki przekazywane z budżetu państwa często nie wystarczają na pokrycie wszystkich wydatków, dlatego samorząd dopłaca z własnych dochodów.

Mazowsze liderem likwidacji szkół i przedszkoli

Skutki niżu są już widoczne w całym województwie mazowieckim. Jak podał w lipcu 2026 roku „Dziennik Gazeta Prawna”, w 2023 roku mazowieckie kuratorium wydało 20 pozytywnych opinii dotyczących zamknięcia szkół i przedszkoli, w 2024 roku było ich 15, a w 2025 roku 16. W 2026 roku do kuratorium wpłynęło już 30 kolejnych wniosków samorządów, mimo że rok jeszcze się nie zakończył.

Według danych przytoczonych przez DGP od 2023 roku na Mazowszu złożono 82 wnioski dotyczące zamiaru likwidacji szkół, a tylko jeden z nich otrzymał opinię negatywną. Wśród likwidowanych placówek znalazły się 44 szkoły podstawowe, co pokazuje, że problem dotyczy przede wszystkim miejsc, do których uczęszczają najmłodsi mieszkańcy gmin. Rok wyborów samorządowych 2024 przyniósł mniej takich decyzji, lecz w kolejnych latach proces ponownie przyspieszył.

Szkoła to nie tylko lekcje. Czy puste budynki dostaną drugie życie?

Eksperci cytowani przez DGP podkreślają, że szkoły podstawowe na terenach wiejskich często pełnią funkcję lokalnych centrów integracji. Odbywają się w nich zebrania, uroczystości, zajęcia sportowe i wydarzenia organizowane przez sołectwa, dlatego zamknięcie placówki dotyka całej miejscowości, a nie tylko uczniów i nauczycieli. Jednocześnie wskazują, że przy dalszym spadku liczby dzieci części likwidacji prawdopodobnie nie uda się uniknąć.

Ministerstwo Edukacji Narodowej zaproponowało rozwiązania pozwalające wykorzystywać wolne części szkół na potrzeby żłobków, seniorów, ochrony zdrowia, kultury i organizacji społecznych. Samorządowcy odpowiadają jednak, że sama zmiana funkcji pomieszczeń nie rozwiązuje kosztów utrzymania dużych, często energochłonnych budynków, a znalezienie stałych użytkowników poza większymi miejscowościami jest trudne. Dla gmin powiatu pułtuskiego kluczowe będzie przygotowanie wieloletnich prognoz liczby uczniów dla każdego obwodu, zanim pojawią się konkretne uchwały dotyczące sieci szkół.

Uwaga metodologiczna: dane GUS obejmują wszystkie szkoły znajdujące się na terenie gminy. Dlatego dla gminy Pułtusk wykazują siedem szkół, łącznie ze szkołą specjalną prowadzoną przez powiat, natomiast w gminie Obryte cztery lokalizacje oznaczają szkołę główną i trzy filie. Dane gminne mogą różnić się od BDL ze względu na termin zestawienia i sposób liczenia placówek.