Rozdzielność majątkowa — umowna, sądowa i z mocy prawa

Wspólność ustawowa jako punkt wyjścia

Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy prawa wspólność majątkowa, obejmująca przedmioty nabyte w jej trakcie przez oboje małżonków lub przez jedno z nich. Do majątku wspólnego należy przede wszystkim wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego. Majątek osobisty obejmuje natomiast między innymi przedmioty nabyte przed zawarciem małżeństwa, nabyte w drodze dziedziczenia, zapisu lub darowizny — chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej.

Umowa majątkowa małżeńska

Podstawową drogą wprowadzenia rozdzielności jest umowa zawarta w formie aktu notarialnego, potocznie nazywana intercyzą. Można ją zawrzeć zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w jego trakcie, a także zmienić lub rozwiązać. Umowa działa na przyszłość: od jej zawarcia każdy z małżonków zachowuje majątek nabyty zarówno przed, jak i po jej zawarciu, i samodzielnie nim zarządza. Przedmioty nabyte wcześniej wspólnie pozostają natomiast we współwłasności w częściach ułamkowych i wymagają odrębnego podziału.

Kancelaria prowadzi sprawy z zakresu prawa rodzinnego, obejmujące ustroje majątkowe małżeńskie, podział majątku oraz rozliczenia między małżonkami.

Skuteczność wobec wierzycieli

To zagadnienie decyduje o praktycznej wartości rozdzielności jako instrumentu ochronnego. Małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową tylko wtedy, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. Wobec wierzycieli, których wierzytelności powstały przed zawarciem umowy, rozdzielność co do zasady nie wywołuje skutków — nie jest zatem sposobem na uwolnienie majątku od istniejącego już zadłużenia. Jej sens ma charakter wyprzedzający: chroni przed zobowiązaniami przyszłymi, o ile kontrahenci zostali o niej poinformowani, na przykład przy zawieraniu umowy.

Rozdzielność ustanowiona przez sąd

Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, każdy z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności przez sąd — z ważnych powodów. Za takie uznaje się między innymi trwonienie majątku wspólnego, uporczywe uchylanie się od przyczyniania do zaspokajania potrzeb rodziny, separację faktyczną uniemożliwiającą współdziałanie w zarządzie majątkiem czy prowadzenie działalności generującej nadmierne ryzyko. Istotną cechą tego trybu jest możliwość ustanowienia rozdzielności z datą wcześniejszą niż dzień wytoczenia powództwa, jeżeli małżonkowie żyli w rozłączeniu — co bywa rozwiązaniem kluczowym w sprawach, w których zadłużenie narastało już po faktycznym rozstaniu.

Rozdzielność z mocy prawa

W określonych sytuacjach rozdzielność powstaje samoistnie, bez umowy i bez orzeczenia. Dzieje się tak w razie ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, ogłoszenia jego upadłości oraz orzeczenia separacji. W przypadku upadłości rozwiązanie to chroni majątek drugiego małżonka przed wciągnięciem w całości do masy upadłości, choć nie działa wstecz i nie obejmuje składników nabytych wcześniej wspólnie.

Czego rozdzielność nie zmienia

Ustanowienie rozdzielności nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnej pomocy ani z obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny. Nie wpływa również na dziedziczenie — małżonek pozostaje spadkobiercą ustawowym niezależnie od ustroju majątkowego. Nie chroni także przed odpowiedzialnością za zobowiązania zaciągnięte wspólnie albo za zgodą drugiego małżonka oraz za zobowiązania zaciągnięte w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.

Zagadnienia majątkowe rozstrzygane są również w sprawach rozwodowych, w ramach postępowania o podział majątku wspólnego. Aby omówić swoją sytuację, skontaktuj się z kancelarią.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.