W dolinie Narwi powstał nowy obszar Natura 2000 „Murawy nad Dolną Narwią” oznaczony symbolem PLH140060. To ważna decyzja dla ochrony przyrody w regionie, bo obejmuje wyjątkowo cenne siedliska, które przez lata kształtowały się dzięki naturalnym procesom i tradycyjnemu użytkowaniu terenów nadrzecznych. Nowy Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk został powołany w pierwszym kwartale 2026 roku na podstawie Uchwały Nr 7 Rady Ministrów z 24 stycznia 2025 roku.

::addons{"type":"only-with-us","color":"white"}

Obszar „Murawy nad Dolną Narwią” obejmuje łącznie 546,4 ha. Część tego terenu znajduje się w granicach Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego, w tak zwanej enklawie narwiańskiej. W skład nowego obszaru wchodzi również 72,59 ha gruntów zarządzanych przez Nadleśnictwo Pułtusk, co ma znaczenie dla lokalnej gospodarki leśnej i planowania działań ochronnych.

Murawy, wydmy i łąki. To one są tu najcenniejsze

Najważniejszymi przedmiotami ochrony w nowym obszarze Natura 2000 są siedliska szczególnie wrażliwe na zmiany sposobu użytkowania terenu. Wśród nich wskazano murawy napiaskowe oznaczone kodem 6120, wydmy śródlądowe z murawami napiaskowymi oznaczone kodem 2330 oraz łąki świeże oznaczone kodem 6510. W praktyce chodzi o jedne z najbardziej charakterystycznych i coraz rzadszych elementów krajobrazu doliny Narwi.

Takie siedliska są ważne nie tylko dla roślin, ale też dla wielu gatunków owadów, ptaków i innych organizmów związanych z otwartymi terenami nadrzecznymi. Ich zachowanie wymaga odpowiedniego podejścia, ponieważ zarówno całkowite porzucenie użytkowania, jak i zbyt intensywne zabiegi mogą doprowadzić do degradacji przyrodniczej. Dlatego w projekcie Planu Urządzania Lasu wskazane powierzchnie pozostają bez zaplanowanych zabiegów gospodarczych.

Największe zagrożenia? Brak koszenia, presja turystyki i gatunki inwazyjne

Z analiz wynika, że jednym z najważniejszych zagrożeń dla spójności i integralności siedlisk jest zaniechanie koszenia. Gdy takie tereny przestają być użytkowane, szybko zarastają krzewami i drzewami, a cenne murawy stopniowo znikają. Natura nie zawsze robi dokładnie to, czego chcielibyśmy w folderach promocyjnych, zaskakujące, prawda.

Problemem może być także intensywne koszenie, które niszczy strukturę siedlisk i ogranicza rozwój wielu gatunków. Do listy zagrożeń zaliczono również zarzucenie pasterstwa i brak wypasu, wkraczanie gatunków inwazyjnych oraz presję turystyki pieszej i jazdy pojazdami niezmotoryzowanymi. Oznacza to, że skuteczna ochrona tego obszaru będzie wymagała równowagi między przyrodą, turystyką i tradycyjnym użytkowaniem terenu.

Nadbużański Park Krajobrazowy chroni doliny Bugu i Narwi

Nowy obszar Natura 2000 częściowo pokrywa się z Nadbużańskim Parkiem Krajobrazowym, jednym z największych parków krajobrazowych w Polsce. Park chroni prawie 120 km doliny Bugu oraz 40 km doliny Narwi, obejmując tereny o wysokim stopniu naturalności. Razem z otuliną zajmuje 112 288 ha, z czego powierzchnia samego Parku wynosi 73 732,30 ha, a otuliny 38 555,70 ha.

Największą wartością tego obszaru są krajobrazy dolin dużych rzek nizinnych. Wyróżniają się one typową strefowością roślinności, dużą różnorodnością siedlisk oraz tradycyjnym sposobem użytkowania gruntów. W czasach, gdy każdą wolną przestrzeń kusi, żeby „zagospodarować”, takie miejsca zaczynają być luksusem większym niż działka z widokiem na rzekę.

Zakaz zalesiania i plan ochrony. Co to oznacza dla regionu?

Dla Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego obowiązuje plan ochrony ustanowiony w Rozporządzeniu Nr 20 Wojewody Mazowieckiego z 8 sierpnia 2006 roku, z późniejszymi zmianami. Dokument określa zadania ochronne oraz kierunki działań służących zachowaniu wartości przyrodniczych i krajobrazowych. W praktyce oznacza to konieczność prowadzenia takich działań, które nie naruszą unikalnego charakteru dolin Bugu i Narwi.

Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody jednym z kluczowych zakazów obowiązujących na tym terenie jest zakaz zalesiania. Ma to szczególne znaczenie w przypadku muraw, łąk i wydm śródlądowych, które wymagają zachowania otwartego krajobrazu. Nowe wyznaczenie obszaru Natura 2000 wzmacnia ochronę siedlisk doliny Narwi i podkreśla znaczenie współpracy między instytucjami, samorządami, leśnikami, mieszkańcami oraz użytkownikami terenów nadrzecznych.

Dolina Narwi zyskuje mocniejszą ochronę

Powołanie obszaru Natura 2000 „Murawy nad Dolną Narwią” to istotna decyzja dla ochrony różnorodności biologicznej regionu. Nowy obszar ma chronić nie tylko konkretne siedliska przyrodnicze, ale też krajobraz, który przez lata był kształtowany przez rzekę, wypas, koszenie i tradycyjne użytkowanie ziemi. Bez takich działań cenne murawy mogą stopniowo zanikać, a wraz z nimi gatunki zależne od otwartych, suchych i nasłonecznionych terenów.

Dla mieszkańców regionu to także przypomnienie, że dolina Narwi nie jest wyłącznie miejscem rekreacji czy przestrzenią „do wykorzystania”. To obszar o wysokiej wartości przyrodniczej, który wymaga ostrożności i odpowiedzialności. Nowa forma ochrony może pomóc zachować unikalny charakter tych terenów dla przyszłych pokoleń, co brzmi patetycznie, ale akurat w tym przypadku ma sens.