Od Pułtuszczanina po Aleję Róż. Reforma języka wchodzi do codzienności

Od stycznia 2026 roku zacznie obowiązywać jedna z najszerszych reform polskiej ortografii od dziesięcioleci. Zmiany dotyczą przede wszystkim zasad używania wielkich i małych liter, ale także pisowni łącznej, rozdzielnej oraz stosowania łącznika. Ich celem jest uproszczenie reguł i wyeliminowanie wieloletnich niejasności, z którymi zmagali się zarówno uczniowie, jak i dorośli użytkownicy języka.

Mieszkańcy miast – teraz wielką literą

Jedną z najbardziej widocznych zmian będzie nowa zasada zapisu nazw mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi. Od 2026 roku formy takie jak Łodzianin, Warszawianin, Ochocianka czy Mokotowianin będą zapisywane wielką literą.Dotychczas pisano je małą literą, co często prowadziło do błędów – zwłaszcza że nazwy mieszkańców państw i regionów od dawna zapisywano wielką literą. Reforma ma wprowadzić spójność i czytelność zasad.

Zmiany w nazwach ulic i obiektów

Nowe reguły obejmą również nazwy obiektów w przestrzeni publicznej. Wielką literą zapisywany będzie wyraz stojący na początku nazwy, taki jak Aleja, Brama czy Bulwar, przy jednoczesnym zachowaniu małej litery w przypadku słowa ulica.Przykłady po 2026 roku:

1. ulica Józefa Piłsudskiego
2. Aleja Róż
3. Brama Warszawska

Lokale usługowe i gastronomiczne – pełna konsekwencja

Kolejna zmiana dotyczy nazw lokali. W wielowyrazowych nazwach usługowych i gastronomicznych wszystkie człony (z wyjątkiem przyimków i spójników) będą zapisywane wielką literą.Przykłady:

1. Karczma Słupska
2. Kawiarnia Literacka
3. Księgarnia Naukowa

„Niby-” i „quasi-” zawsze łącznie

Rada Języka Polskiego wprowadziła także jednolitą zasadę łącznej pisowni cząstek niby- oraz quasi- z wyrazami zapisywanymi małą literą.Poprawne formy to m.in.: nibyartysta, nibygotyk, nibyludowy, quasiopiekun.

Reforma, którą widać na żywo

Nowe przepisy obejmą łącznie kilkanaście zmian i – jak podkreślają językoznawcy – mają charakter porządkujący, a nie rewolucyjny w sensie ideologicznym. Ich celem jest ujednolicenie reguł i ułatwienie ich stosowania w praktyce.

Jak zauważają eksperci, polska ortografia zna już duże reformy, m.in. z 1918 i 1936 roku, jednak rzadko zdarza się, by użytkownicy języka mogli obserwować tak rozległe zmiany w czasie rzeczywistym. Tym razem jesteśmy nie tylko świadkami, ale i bezpośrednimi uczestnikami procesu, który już teraz zapisuje się w historii polszczyzny.

Dla jednych reforma będzie wyzwaniem, dla innych długo oczekiwanym uproszczeniem. Jedno jest pewne – od 2026 roku sposób, w jaki piszemy na co dzień, zauważalnie się zmieni.

1️⃣ Nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli, wsi

ZMANA: mała → WIELKA litera

Było (do 2025):

• warszawianin
• pułtuszczanin
• ochocianka
• mokotowianin

Będzie (od 2026):

• Warszawianin
• Pułtuszczanin
• Ochocianka
• Mokotowianin

👉 Zrównanie z zasadą zapisu nazw mieszkańców państw i regionów (np. Polak, Mazowszanin).

2️⃣ Nazwy obiektów w przestrzeni publicznej

ZMANA: pierwszy wyraz wielką literą (z wyjątkiem „ulica”)

Było:

• aleja Róż
• brama Warszawska
• bulwar Nadnarwiański
• plac Teatralny

Będzie:

• Aleja Róż
• Brama Warszawska
• Bulwar Nadnarwiański
• Plac Teatralny

⚠️ Bez zmian:

ulica Józefa Piłsudskiego

ulica Adama Mickiewicza

3️⃣ Nazwy lokali usługowych i gastronomicznych

ZMANA: wszystkie człony wielką literą (bez przyimków i spójników)

Było:

• karczma słupska
• kawiarnia literacka
• księgarnia naukowa
• restauracja pod dębem

Będzie:

• Karczma Słupska
• Kawiarnia Literacka
• Księgarnia Naukowa
• Restauracja pod Dębem

👉 Ułatwienie dla szyldów, rejestrów firm i dokumentów urzędowych.

4️⃣ Cząstki „niby-”, „quasi-”

ZMANA: zawsze pisownia łączna

Było (różnie, niejednolicie):

• niby artysta
• quasi opiekun
• niby-ludowy
• Będzie:
• nibyartysta
• quasiopiekun
• nibyludowy
• nibygotyk

5️⃣ Ujednolicenie nazw wydarzeń lokalnych i cyklicznych

ZMANA: większa konsekwencja w wielkich literach

Było:

• pułtuska noc magii
• jarmark bożonarodzeniowy
• dni miasta Pułtuska

Będzie (jeśli to nazwa własna wydarzenia):

• Pułtuska Noc Magii
• Jarmark Bożonarodzeniowy
• Dni Miasta Pułtuska

👉 Kluczowe dla mediów, plakatów i oficjalnych zapowiedzi.

6️⃣ Nazwy instytucji lokalnych – doprecyzowanie

ZMANA: mniej dowolności, więcej konsekwencji

Było:

• urząd miejski w Pułtusku
• dom kultury w Pułtusku

Będzie:

• Urząd Miejski w Pułtusku
• Dom Kultury w Pułtusku

(jeśli chodzi o konkretną instytucję, a nie ogólne określenie)