101 lat od narodzin „Roja”. Komuniści chcieli wymazać go na zawsze

25 stycznia mija 101 lat od narodzin ppor. Mieczysława Dziemieszkiewicza ps. „Rój” – jednego z najbardziej rozpoznawalnych dowódców antykomunistycznego podziemia na północnym Mazowszu. Urodził się 25 stycznia 1925 roku w Zagrobach (pow. łomżyński). Zginął w kwietniu 1951 r., a komunistyczny aparat represji zrobił wszystko, by pamięć o nim i jego żołnierzach została przykryta kłamstwem, strachem i ciszą. Dziś ta historia wraca z nową siłą, także dlatego, że pojawiają się kolejne informacje o możliwym miejscu spoczynku „Roja”.

Imię "Roja" nosi dziś 5 Mazowiecka Brygada Wojsk Obrony Terytorialnej

NSZ, konspiracja i walka na północnym Mazowszu

„Rój” był zaangażowany w konspirację Narodowych Sił Zbrojnych już w czasie II wojny światowej. Po wojnie został przymusowo wcielony do „ludowego” Wojska Polskiego, jednak zdezerterował i kontynuował działalność w podziemiu. Przez kolejne lata miał być jednym z najskuteczniej ściganych ludzi przez UB, a jednocześnie symbolem oporu dla mieszkańców regionu. Działał m.in. na terenach powiatów ciechanowskiego, przasnyskiego i pułtuskiego, gdzie jego oddział budził w bezpiece realny strach. Dla komunistycznej propagandy był idealnym celem: im bardziej go atakowano, tym bardziej próbowano zabić nie tylko człowieka, ale i pamięć.

Pułtusk w tej historii pojawia się nieprzypadkowo

Wątek Pułtuska wraca w opowieści prof. Krzysztofa Szwagrzyka, który podczas prelekcji na Festiwalu NNW mówił o analizie materiałów śledczych i zdjęć UB. Z relacji wynika, że to właśnie w Pułtusku UB wykonała „Rojowi” ostatnie pośmiertne zdjęcia. To doprowadziło badaczy do hipotezy, że szczątki mogły zostać ukryte lokalnie, „na miejscu”, jednak prowadzone prace nie przyniosły rezultatu. Brak dokumentacji pochówku z 1951 roku i brak rejestracji w zakładach anatomii (gdzie UB często kierowało ciała) tylko podkręcają ponury klimat tej sprawy. W praktyce oznacza to jedno: prawda została celowo rozmyta.

[ZT]24472[/ZT]

[ZT]2941[/ZT]

Trop z „Łączki”: orzełek, medalik i profanacja

Najmocniejsze dziś są ustalenia wskazujące na warszawską „Łączkę” jako możliwe miejsce spoczynku „Roja”. Prof. Szwagrzyk wskazywał, że na zdjęciach UB „Rój” ma beret z orzełkiem i trupią czaszką oraz opaskę z hasłem „Śmierć wrogom Ojczyzny”. Kluczowy okazał się nietypowy, przedwojenny policyjny orzełek odnaleziony na „Łączce”, podobny do tego ze zdjęć. Przy szczątkach znaleziono też elementy umundurowania, medaliki i guziki. Wątek sztucznej szczęki przy miednicy przez długi czas mylił badaczy, ale według prof. Szwagrzyka mogło to być kolejne poniżenie i profanacja ze strony UB.

Co dalej: genetyka ma rozstrzygnąć

Zabezpieczono materiał genetyczny rodziny i trwają badania, które mają dać ostateczną odpowiedź. Jeśli wyniki potwierdzą przypuszczenia, będzie to jeden z tych momentów, gdy historia przestaje być tylko podręcznikiem, a staje się konkretnym, domkniętym losem człowieka.

Dla regionu to także przypomnienie, że północne Mazowsze, w tym okolice Pułtuska, było ważną areną walki podziemia niepodległościowego. „Rój” pozostaje jedną z najbardziej atakowanych postaci przez propagandę PRL, bo był dla niej niewygodnym dowodem, że opór trwał mimo terroru. I jak widać, trwa także pamięć.